Pacelathon
Pacelathon
utawa gunem yaiku omong-omongan wong siji karo liyane. Ing gunem mau kudu
nggatekake sapa sing dijak gunem lan basa apa sing kudu digunakake. Seyogyane
anggone gunem marang wong liya kudu nggatekake unggah-ungguhing basa, supaya anggone
gunem padha baen kepenake. Basa jawa intine ana rong basa, yaiku basa jawa
ngoko lan basa jawa krama. Basa ngoko digunakake kanggo micara marang wong sing
wis rumaket utawa wong sing saprantaran., dene basa jawa krama digunakake
marang wong kang lewih tuwa utawa perlu diajeni kanggo ndhuwurake wong kang
dijak micara. Mula banjur ana basa ngoko alus lan basa krama alus.
1.
Basa
Ngoko
- Ngoko Lugu
Basa Jawa ngoko
lugu yaiku sarana kanggo gunem sing kedadeyan saka tembung-tembung ngoko.
Basa ngoko lugu kanggo micara:
· Wong tuwa marang wong enom
· Wong tuwa marang anake
· Wong saumuran sing wis akrab
· Majikan marang bawahane
Tuladha :
·
Ngesuk nggrap
PR Bahasa Jawa bareng ya!
·
Mas, aku arep
nyilih buku basa jawane.
·
Rasane adem
banget nek udan kaya kie.
- Basa Ngoko Alus
Basa ngoko alus yaiku sarana micara
sing tembung-tembunge kedadeyan saka tembung ngoko kecampur krama alus. Sing
dikramakake sesebutan wong lan tembung kriya (kata kerja).
Basa ngoko alus kanggo micara:
· Wong tuwa (sing lewih endhep jabatane) marang wong
enom sing lewih dhuwur jabatane.
· Wong sing saumuran tapi taksih kepengin ngurmati.
Tuladha:
·
Nimas,
jenengan wis tindak nggone Bu guru?
·
Panjenengan
arep dhahar apa?
·
Bu Guru arep
kondur jam pira?
2.
Basa Krama
- Krama Lugu
Basa krama lugu yaiku sarana micara
sing kabeh tembunge krama.
Basa krama lugu kanggo micara:
·
Wong sing
lewih tuwa marang wong sing lewih enom (tesih kepengin ngormati).
·
Atasan marang
bawahane sing lewih tuwa
Tuladha:
·
Ibu ajeng
tumbas wos.
·
Bapak,
sampeyan ajeng kesah pundi
·
Pak, ngenjang
ajeng nedha napa?.
- Basa Krama Alus
Basa krama alus
yaiku sarana micara sing tembung-tembunge kedadeyan saka tembung krama lan
krama alus.
Basa krama alus kangge:
· Anak marang wong tuwane
· Wong enom marang wong tuwa
· Kenalan anyar
· Bawahan marang atasan
· Wong lagi ndonga
Tuladha:
·
Nuwun sewu
asma panjenengan sinten?
·
Bapak badhe
tindak dhateng Solo
·
Ibu sampun
sare menapa dereng?
Materi Cerita Kidang Kencana
Cerita Ramayana iku caita kang sampun kawentar ing babad jawa.salah siji perangan/bagian saka cerita ramayana yaiku kidang kencana. Saderenge mlebu ing carita Ramayana Kidang Kencana, para siswa kudu mangerteni unsur intrinsik carita.
1. Tema yaiku gagasan pokok sing ndhasari crita kanthi wutuh.
2. Alur utawa plot yaiku lakune crita sing duweni sesambungan sebab akibat. Alur iku ana telung warna, yaiku akur maju, alur mundur lan alur campuran.
3. Setting utawa latar. Setting saged awujud wektu, papan panggonan lan swasana.
4. Paraga lan watake. Paraga iku tokoh ing cerita.
5. Piwulang yaiku pesen singarep diaturake marang pamaos.
Kanggo cerita Ramaya Kidang Kencana ana ing ngisor niki nggih….
Kidang Kencana
Raden Rama punika putra kakungipun Prabu Dasarata, raja ing Ayodya kaliyan Dewi Koslaya. Ing satunggaling dinten Raden Rama ngumbara sesarengan kaliyan ingkang garwa, Dewi Sinta, lan ingkang rayi Raden Laksmana. Nalika tetiganipun dumugi ing wana, Dewi Sinta pirsa kumlebating kidang kencana, kidang ingkang warni emas. Kidang kala wau kekiter ing sacedhaking papan kalawau.
Rumaos kesengsem endahing kidang kencana, Dewi Sinta nyuwun dhateng ingkang garwa supados dipuncepengaken kidang kala wau. Awit tresnanipun dhateng garwa mila Raden Rama ugi nuruti panyuwunipun Dewi Sinta. Raden Rama enggal mbujeng kidang kencana. Rumaos dipunbujung, kidang kencana enggal lumebet ing wana. Raden Rama mbujeng kidang kencana lumebet wana saengga pisah kaliyan ingkang garwa lan ingkang rayi.
Pangoyaking kidang kencana dumugi wana ingkang peteng ndhedhet. Ing wana ingkang peteng kala wau, Raden Rama pirsa kumlebating kidang kencana. Raden Rama enggal menthang gendhewa, jemparing kaeneraken ing papan kumlebating kidang kencana. Jemparing lumepas tumama ing angganipun kidang lan sanalika kidang dumugining pejah. Sesarengan kaliyan ngglundhunging kidang kencana wonten swanten ingkang angemba swantenipun Raden Rama. Raden Rama nembe nglenggana menawi kenging apus.
Swanten pisambat kala wau dumugi papanipun Dewi Sinta lan Raden Laksmana. Dewi Sinta kagungan panganggep bilih swanten kala wau swantenipun ingkang garwa nanging Raden-Laksmana ngemutaken menawi swanten wau sanes swantenipun Raden Rama. Dewi Sinta tetep ing pamanggihipun, mila enggal dhawuh dhateng Raden Laksmana mitulungi Kaden Rama. Kaden Laksmana ugi tumuli bidhal.
Ing tengahing margi, Raden Rama kepanggih kaliyan Raden Laksmana. Sasampunipun cariyos ingkang nembe kemawon kedadosan, kekalihipun wangsul dhateng papanipun Dewi Sinta. Kejot penggalihipun Raden Rama lan Raden Laksmana pirsa Dewi Sinta boten wonten ing papanipun. Kekalihipun lajeng ngupadi Dewi Sinta.
Ing tengahing margi kekalihipun kepanggih kaliyan peksi Jathayu ingkang martakaken bilih Dewi Sinta kadhusta dening Rahwana, raja ing negari Alengka. Peksi Jathayu ugi matur bilih ingkang natoni dhirinipun menika boten sanes inggih Rahwana. Sabibaripun Cariyos, peksi Jathayu pejah.
Raden Rama lan Laksmana nglajengaken lampah. Ing tengahing margi kepanggih Kaliyan Anoman ingkang sumedya ngabdi dhateng Raden Rama,
Tembung-tembung kang angel saka cerita kidang kencana
Kakungipun : lanang
Satunggaling : salah sijine
Dinten : dina
Sesarengan : bareng-bareng
Garwa : bojo
Rayi : adhi
Dumugi : tekan
Wana : alas
Pirsa : weruh
Kekiter : mubeng
Rumaos : ngrasa
Dipuncepengaken : dicekelna
Tresnanipun : cinta
Mbujeng : diburu
Gandhewa : panah
Pejah : mati
Swanten : swara
Apus : digorohi
Dhawuh : prentah
Mitulungi : nulungi
Bidhal : mangkat
Margi : dalan
Kadadosan : kedadeyan
Kejot : kaget
Ngupadi : nggolet
Kepanggih : ketemu
Martakaken : aweh kabar
Kadhusta : dicolong