Halaman

Senin, 20 April 2020

Materi Pacelathon Kelas 8


PACELATHON
Pacelathon utawa gunem yaiku omong-omongan wong siji karo liyane. Ing gunem mau kudu nggatekake sapa sing dijak gunem lan basa apa sing kudu digunakake. Seyogyane anggone gunem marang wong liya kudu nggatekake unggah-ungguhing basa, supaya anggone gunem padha baen kepenake. Basa jawa intine ana rong basa, yaiku basa jawa ngoko lan basa jawa krama. Basa ngoko digunakake kanggo micara marang wong sing wis rumaket utawa wong sing saprantaran., dene basa jawa krama digunakake marang wong kang lewih tuwa utawa perlu diajeni kanggo ndhuwurake wong kang dijak micara. Mula banjur ana basa ngoko alus lan basa krama alus. Ing sajroning pacelathon ana unsur-unsur sing mbentuk, disebut uga unsur intrinsik. Unsur Intrinsik antarane:

1.      Tema
Tema yaiku gagasan, ide utawa pokok pikiran sing dadi dhasaring cariyos/crita.

2.      Paraga
Paraga yaiku wong sing ana ing njero crita. Umume tokoh arupa manungsa, tapi bisa uga arupa kewan utawa wujud tartamtu. Watake paraga ing anatarne:
·         Paraga protagonis yaiku paraga sing duweni sipat santun, apik kelakuane, manut aturan sing gumathok.
·         Paraga antagonis yaiku paraga sing remen/seneng nglawan/nentang marang paraga protagonis (disebat uga paraga kang jahat).
·         Paraga figuran yaiku paraga sing semendhing perane (paraga pelengkap).
·         Paraga tritagonis yaiku paraga penengah.

3.      Alur utawa plot
Alur yaiku rangkening kedadeyan ing crita. Jinis alur miturut urutan kedadeyane:
·         Alur maju (rangkening kedadeyan urut saka wayah kedadeyan laju dhateng ngajeng terus).
·         Alur mundur (rangkening crita diawali saka akibat kedadeyan, saka kedadeyan sadurunge).
·         Alur maju-mundur (alur campuran)

4.      Latar/setting
Latar utawa setting diperang dadi 3 yaiku
·         Latar papan panggonan (panggenan ing cariyos)
·         Latar Kahanan (swasana kedadeyan ing cariyos).
·         Latar Wekdal/wektu

5.      Cara mawas/sudut pandang, yaiku kahanan pangripta pas gawe karangan.
Wong kapisan : panulis mapanake minangka ‖aku‖ ing crita. Panulis kaya-kaya nyritakake lelakone dhewek. Wong katelu, panulis mapanake awake ing sanjabane crita. Panulis nggunakake tembung dheweke.

6.      Piwulang yaiku pesen utawa nilai moral sing ana ing crita.

Tuladha Pacelathon Tata Krama!

“Wektu iku ana ing ruang guru, Pak Azwar saweg ngoreksi buku siswa, ijig-ijig ana siswa sing arep takon tugas, amarga dina wingi ora mangkat sekolah.”

Ali             : “assalamu’alaikum Pak”
P. Azwar    : “Wa’alaikum salam, mas, ana apa mas?
Ali             : (tangan ngapurancang kaliyan matur) “Nuwun Sewu Pak, nyuwun ngapunten, kala wingi kulo boten pangkat sekolah, kadosipun wonten tugas, menapa saged kula nyuwun tugasipun kangge nggantos kala wingi kulo boten pangkat.”
P. Azhar    : “Oh, nggih kaleresan, Mas Ali kanggo ngganti tugas wingi, nggarap LKS hal 45 nang kertas ya, ngesuk ditumpuk nang meja Pak guru”!
Ali             : “ nggih Pak, Matur Suwun nggih Pak”.
P. Azhar     : “ ya mas”.





Aksara Rekan
1. Aksara Rekan cacahe ana 5







Gunanae aksara rekan yaiku kanggo nulis tembung-tembung manca kang dicethakake, luwih-luwih tembung saka arab. Tuladha:

















2. aksara rekan ora kena dad pasangan. Menawa aksara rekan dumunung ing samburine wanda sigeg, sesigeging wanda iku kudu dipangku. Tuladha:








3. aksara rekan sing duwe pasangan namung aksara fa. Sanese aksara fa ora duwepasanagn, saengga aksara rekan dumunung ing samburine wanda sigeg, sesigeging wanda iku kudu dipangku. tuladha:








cobi owahana ukara ngisor iki dadi aksara Jawa
1. aku uwis faham.
2. ibu badhe dzikir.
3. ghofur lagi mangan sate
4. khamid maca koran.
5. Zulfa lan Farhan


Minggu, 19 April 2020

Materi Aksara Rekan


Aksara Rekan
1. Aksara Rekan cacahe ana 5







Gunanae aksara rekan yaiku kanggo nulis tembung-tembung manca kang dicethakake, luwih-luwih tembung saka arab. Tuladha:

















2. aksara rekan ora kena dad pasangan. Menawa aksara rekan dumunung ing samburine wanda sigeg, sesigeging wanda iku kudu dipangku. Tuladha:








3. aksara rekan sing duwe pasangan namung aksara fa. Sanese aksara fa ora duwepasanagn, saengga aksara rekan dumunung ing samburine wanda sigeg, sesigeging wanda iku kudu dipangku. tuladha:








cobi owahana ukara ngisor iki dadi aksara Jawa
1. aku uwis faham.
2. ibu badhe dzikir.
3. ghofur lagi mangan sate
4. khamid maca koran.
5. Zulfa lan Farhan



Jumat, 10 April 2020

Materi Tembang Kinanthi Serat Wulangreh

Tembang Kinanthi Serat Wulangreh
Serat Wulangreh Kaanggit dening Sunan Pakubuwana kaping IV

Tembang Kinanthi ing serat wulangreh isine bab “cara srawung utawa milih kanca”. Isi tembang bisa dimangerteni kanthi negesi tembung-tembung sing ana sing sajroning tembang. Isi tembang Kinanthi migunani banget kanggo urip bebrayan, supaya bisa srawung kanthi apik lan trep saha bisa milih kanca sing bener (solah bawane). Tembang Kinanti ing serat wulangreh ana 16 pada/bait. Tembang Kinanthi kalebu salah sawijining tembang macapat. Mula, ing tembang Kinanthi ana paugeran-paugerane. Guru Gatra yaiku cacahing larik saben sapada. Guru Lagu yaiku tibaning swara wonten ing pungkasaning gatra. Guru Wilangan yaiku cacahing wanda saben sagatra. Tembang Kinanthi ana 6 gatra, guru wilangane 8,8,8,8,8,8, lan guru lagune u,i,a,i,a,i.

Pada 1
Padha Gulangen ing kalbu
Ing sasmita amrih lantip
Aja pijer mangan nendra
Kaprawiran den kaesthi
Pesunen sariranira
Sudanen dhahar lan guling

Teges tembung angel
Gulangen         : diolah/dilatih
Kalbu              : ati
Sasmita            : tanda
Lantip              : pinter
Pijer                 : sering
Mangan           : mangan
Nendra            : turu
Kaprawiran     : pahlawan
Kaesthi            : upaya
Sariranira         : awak
Pesenen           : priyatin
Sudanen          : ngurangi
Guling             : turu

*Piwulang tembang ing dhuwur yaiku
1. dadi bocah kudu bisa laku priyatin kanthi cara ngurangi mangan lan turu
2. Lakokna laku priyatin supaya apa sing dikarepna bisa kasembadan


Pada 4

Nadyan asor wijilipun
Yen kelakuane becik
Utawa sugih carita
Carita kang dadi misil
Iku pantes raketana
Darapon mundhak kang budhi

Teges tembung  angel:

Nadyan           : sanajan
Asor                : andhap/ngisor
Wijilipun         : laire
Misil                : kautungan/pelajaran
Darapon          : supaya
Budhi              : budi/tumindhak becik/ budi pekerti

*Piwulange:  budhi pekerti niku ditingali saking kelakuane dudu saking apik apa alane rupane       manungsa


Muga-muga saking kalih tembang kinanthi ing ndhuwur dadekna lare-lare duweni laku kang becik.

Rabu, 01 April 2020

Materi Tembang Sinom Serat Wulangreh


Tembnag Sinom Serat Wulangreh
Piwulang ing serat wulangreh maneka warna. Serat Wulangreh kang ditulis denging Sunan Pakubuwana kaping IV kuwe saben pupuhe tembang migunani kanggo wong sing maca tembange. Isi tembang Sinom ing serat wulangreh  yaiku  bab dhasar-dhasaring tingkah-laku. Ing tembang macapat duweni paugerane sing kudu digatekna, ing antarne:
Guru gatra       : cacahe gatra/baris saben sapada
Guru lagu        : cacahe wanda/suku kata saben sagatra
Guru wilangan            : tibaning swara (a,i,u,e,o) ing pungkasane gatra.
Paugeran tembang macapat niku wigati sanget, mulane kudu dingerteni lan digatekna. Watake tembang gambuh yaiku grapyak, tegese grapyak yaiku sopan. Tembang sinom ing serat wulangreh ana 33 pada. Ing ngisor iki tembang sinom pada 1.
Tembang sinom
Ambege kang wus utama
Tan ngendhak gunaning janmi
Amiguna ing aguna
Sasolahe kudu bathi
Pintere denalingi
Bodhone dinokok ngayun
Pamrihe den inaa
Aja na ngarani bangkit
Suka lila denina sapadha-padha

Tembung-tembung sing angel :
Ambeg       : watak                                   
Tan             : ora
amiguna     : mumpangatake
Ngendhak  : ngilangi
sasolahe     : kabeh tingkah lakune
Guna          : mumpangat
denalingi    : ditutupi
Dinokok     : diseleh
den inaa     : dienyek
Ngayun      : ngarep  
janmi         : manungsa
bangkit      : pinter

Paugerane tembang sinom:
Guru Gatra                  : 9
Guru Wilangan            : 8, 8, 8, 8, 7, 8, 7, 8, 12
Guru Lagu                   : a, i, a, i, i, u, a, i, a

Piwulang tembang sinom ing dhuwur:
1. dadi wong kudu bisa migunane karo sapdha-padha.
2. dadi wong kudu duweni watak andhap ashor lan ora kena gumedhe

Manut isi lan piwulang tembang sinom ana ing serat wulangreh sae sanget menawa diwulangake kaliyan bocah-bocah saiki, supaya duweni rasa tenggel jawab, andhap ashor, sumeh lan seneng tetulung kaliyan sapdha-padha saengga saged migunanani kanggo liyan. Aja ngasi dilalekna piwulang kang adi luhur iki. Mulakna disinau  kanthi tenanan piwulang sing ana ing serat wulangreh kanggo kawruh sesrawungan ana ing masyarakat lan sakiwa tengene urip.

Materi Pacelathon Kelas 7


Pacelathon
Pacelathon utawa gunem yaiku omong-omongan wong siji karo liyane. Ing gunem mau kudu nggatekake sapa sing dijak gunem lan basa apa sing kudu digunakake. Seyogyane anggone gunem marang wong liya kudu nggatekake unggah-ungguhing basa, supaya anggone gunem padha baen kepenake. Basa jawa intine ana rong basa, yaiku basa jawa ngoko lan basa jawa krama. Basa ngoko digunakake kanggo micara marang wong sing wis rumaket utawa wong sing saprantaran., dene basa jawa krama digunakake marang wong kang lewih tuwa utawa perlu diajeni kanggo ndhuwurake wong kang dijak micara. Mula banjur ana basa ngoko alus lan basa krama alus.

1.        Basa Ngoko
  1.  Ngoko Lugu
Basa Jawa ngoko lugu yaiku sarana kanggo gunem sing kedadeyan saka tembung-tembung ngoko.
Basa ngoko lugu kanggo micara:
·      Wong tuwa marang wong enom
·      Wong tuwa marang anake
·      Wong saumuran sing wis akrab
·      Majikan marang bawahane
Tuladha :
·         Ngesuk nggrap PR Bahasa Jawa bareng ya!
·         Mas, aku arep nyilih buku basa jawane.
·         Rasane adem banget nek udan kaya kie.

  1.  Basa Ngoko Alus
          Basa ngoko alus yaiku sarana micara sing tembung-tembunge kedadeyan saka tembung ngoko kecampur krama alus. Sing dikramakake sesebutan wong lan tembung kriya (kata kerja). 
Basa ngoko alus kanggo micara:
·      Wong tuwa (sing lewih endhep jabatane) marang wong enom sing lewih dhuwur jabatane.
·      Wong sing saumuran tapi taksih kepengin ngurmati.
Tuladha:
·         Nimas, jenengan wis tindak nggone Bu guru?
·         Panjenengan arep dhahar apa?
·         Bu Guru arep kondur jam pira?

2.         Basa Krama
  1. Krama Lugu
Basa krama lugu yaiku sarana micara sing kabeh tembunge krama.
Basa krama lugu kanggo micara:
·      Wong sing lewih tuwa marang wong sing lewih enom (tesih kepengin ngormati).
·      Atasan marang bawahane sing lewih tuwa
Tuladha:
·           Ibu ajeng tumbas wos.
·           Bapak, sampeyan ajeng kesah pundi
·           Pak, ngenjang ajeng nedha napa?.

  1. Basa Krama Alus
Basa krama alus yaiku sarana micara sing tembung-tembunge kedadeyan saka tembung krama lan krama alus.
Basa krama alus kangge:
·      Anak marang wong tuwane
·      Wong enom marang wong tuwa
·      Kenalan anyar
·      Bawahan marang atasan
·      Wong lagi ndonga 
Tuladha:
·           Nuwun sewu asma panjenengan sinten?
·           Bapak badhe tindak dhateng Solo
·           Ibu sampun sare menapa dereng?



Materi Cerita Kidang Kencana



Cerita Ramayana iku caita kang sampun kawentar ing babad jawa.salah siji perangan/bagian saka cerita ramayana yaiku kidang kencana. Saderenge mlebu ing carita Ramayana Kidang Kencana, para siswa kudu mangerteni unsur intrinsik carita.

1.       Tema yaiku gagasan pokok sing ndhasari crita kanthi wutuh.

2.       Alur utawa plot yaiku lakune crita sing duweni sesambungan sebab akibat. Alur iku ana telung warna, yaiku akur maju, alur mundur lan alur campuran.

3.        Setting utawa latar. Setting saged awujud wektu, papan panggonan lan swasana.

4.       Paraga lan watake. Paraga iku tokoh ing cerita.

5.       Piwulang yaiku pesen singarep diaturake marang pamaos.


Kanggo cerita Ramaya Kidang Kencana ana ing ngisor niki nggih….

Kidang Kencana

Raden Rama punika putra kakungipun Prabu Dasarata, raja ing Ayodya kaliyan Dewi Koslaya. Ing satunggaling dinten Raden Rama ngumbara sesarengan kaliyan ingkang garwa, Dewi Sinta, lan ingkang rayi Raden Laksmana. Nalika tetiganipun dumugi ing wana, Dewi Sinta pirsa kumlebating kidang kencana, kidang ingkang warni emas. Kidang kala wau kekiter ing sacedhaking papan kalawau.

Rumaos kesengsem endahing kidang kencana, Dewi Sinta nyuwun dhateng ingkang garwa supados dipuncepengaken kidang kala wau. Awit tresnanipun dhateng garwa mila Raden Rama ugi nuruti panyuwunipun Dewi Sinta. Raden Rama enggal mbujeng kidang kencana. Rumaos dipunbujung, kidang kencana enggal lumebet ing wana. Raden Rama mbujeng kidang kencana lumebet wana saengga pisah kaliyan ingkang garwa lan ingkang rayi.

Pangoyaking kidang kencana dumugi wana ingkang peteng ndhedhet. Ing wana ingkang peteng kala wau, Raden Rama pirsa kumlebating kidang kencana. Raden Rama enggal menthang gendhewa, jemparing kaeneraken ing papan kumlebating kidang kencana. Jemparing lumepas tumama ing angganipun kidang lan sanalika kidang dumugining pejah. Sesarengan kaliyan ngglundhunging kidang kencana wonten swanten ingkang angemba swantenipun Raden Rama. Raden Rama nembe nglenggana menawi kenging apus.

Swanten pisambat kala wau dumugi papanipun Dewi Sinta lan Raden Laksmana. Dewi Sinta kagungan panganggep bilih swanten kala wau swantenipun ingkang garwa nanging Raden-Laksmana ngemutaken menawi swanten wau sanes swantenipun Raden Rama. Dewi Sinta tetep ing pamanggihipun, mila enggal dhawuh dhateng Raden Laksmana mitulungi Kaden Rama. Kaden Laksmana ugi tumuli bidhal.

Ing tengahing margi, Raden Rama kepanggih kaliyan Raden Laksmana. Sasampunipun cariyos ingkang nembe kemawon kedadosan, kekalihipun wangsul dhateng papanipun Dewi Sinta. Kejot penggalihipun Raden Rama lan Raden Laksmana pirsa Dewi Sinta boten wonten ing papanipun. Kekalihipun lajeng ngupadi Dewi Sinta.

Ing tengahing margi kekalihipun kepanggih kaliyan peksi Jathayu ingkang martakaken bilih Dewi Sinta kadhusta dening Rahwana, raja ing negari Alengka. Peksi Jathayu ugi matur bilih ingkang natoni dhirinipun menika boten sanes inggih Rahwana. Sabibaripun Cariyos, peksi Jathayu pejah.

Raden Rama lan Laksmana nglajengaken lampah. Ing tengahing margi kepanggih Kaliyan Anoman ingkang sumedya ngabdi dhateng Raden Rama,


Tembung-tembung kang angel saka cerita kidang kencana

 

Kakungipun                     : lanang

Satunggaling                   : salah sijine

Dinten                              : dina

Sesarengan                     : bareng-bareng

Garwa                               : bojo

Rayi                                    : adhi

Dumugi                                    : tekan

Wana                                : alas

Pirsa                                  : weruh

Kekiter                             : mubeng

Rumaos                                  : ngrasa

Dipuncepengaken            : dicekelna

Tresnanipun                    : cinta

Mbujeng                          : diburu

Gandhewa                        : panah

Pejah                                : mati

Swanten                          : swara

Apus                                  : digorohi

Dhawuh                           : prentah

Mitulungi                                 : nulungi

Bidhal                                : mangkat

Margi                                : dalan

Kadadosan                      : kedadeyan

Kejot                                 : kaget

Ngupadi                           : nggolet

Kepanggih                       : ketemu

Martakaken                           : aweh kabar

Kadhusta                         : dicolong

KIDANG KENCANA

 MATERI CERITA KIDANG KENCANA Cerita Ramayana Kidang Kencana Cerita Ramayana iku caita kang sampun kawentar ing babad jawa. Ramayana asale s...