Halaman

Jumat, 20 Mei 2016

sesorah



Kelas IX SEMESTER GENEP
SKKD : A. Mendengarkan
            SK: mampu mendengarkan dan memahami wacana lisan dalam berbagai ragam Bahasa Jawa.
            KD: Mendengarka Pidato
1.      PIDATO/SESORAH
A.    Pangertosan pidato/Sesorah
Sesorah utawi pidato  yaiku micara utawa nglairaken gagasan, panemu kanthi lisan ing sangarepe wong akeh. Sesorah asring dipunsebat medharsabda, medhar tegese ngandharake, menawi sabda yaiku omongan. Wong sesorah iku ngadhepi wong sing maneka warna, umpamane beda pangkat, kalungguhan, tataran ngelmu, umur lan sapiturute. Mula wong kang sesorah iku kudu ngerti bab wigati sing kudu digatekake supaya anggone sesorah bisa kasil kaya sing dikarepake.
B.     Bab wigati nalika sesorah
Supaya anggone sesorah bisa kaleksan kanthi becik, mula tiyang ingkang sesorah kudu nggatekake bab:
·         Wicara/basa
Basa sing dinggo kudu cocog karo sing diadepi. Basa ngoko kui dinggo menawa sing diadepi iku bocah utawa luwih nom tinimbang sesorah. Basa karma digunakake menawa ngadhepi wong sing luwih tua utawa wong sing kudu dikurmati, ing acara resmi, upacara adat lsp. Wicara becike sing cetha pocapane (lafal), ora gerogi, utawa bindheng.
·         Wirama/swara
Wirama swara sing kepenak dirungokake, aja keseron, aja kecepeten, saengga apa sing diwedharake bisa dingerteni opo karepe. Iramane uga sing becik aja ndlujur kaya wong maca buku.
·         Wiraga (solah bawa, patrap/sikap)
Solah bawane wong sesorah iku kudu manteb lan teteg, madhep maring pamriksa, tangan ngapurancang, aja tumungkul/ndhingkluk, lan aja ndlangak.
·         Wirasa/penjiwaan
Wong sesorah kudu nglarasake/ngetrepake kara kahanan utawa suwasana. Menawa kahanane susah, swarane alus lan alon, aja karo gojegan. Ing acara seneng kayata syukuran, supitan, mantu tanggapwarsa, bisa karo irama sing becik lsp.
C.    Ancase Sesorah
Ancas saka wong sesorah iku bisa kapilah:                          
·         Atur pambagya yaiku sesorah kanggo nampa rawuhe tamu kang ana ing acara apa wae kayata acara supitan, tanggap warsa lsp.
·         Atur kabar, pawarta utawi informasi.tuladhane sesorah palapuran ing rapat organisasi, promosi sawijining barang lan sapiturute.
·         Aweh panglipur/hiburan
Sesorah kangge aweh panglipur iki kanthi ancas supaya sing mirengake bisa seneng penggalihe, umpamane ing acara mantu, tanggap warsa lsp.
·         Pangajak
Sesorah kang asipat pangajak kanthi ancas supaya sing mirengake percaya banjur kapilut/melu, katut, katarik atine lan gelem nindakake apa kang diwedharake, umpamane sesorah ing papan ibadah, panyuluhan kesehatan, sesorah babagan agama lsp.
D.    Urut-urutane Sesorah
·         Uluk salam/salam pambuka, tuladhane nuwun, kula nuwun, sugeng siang utawa salam liyane minangka tandha aruh marang tamu sapdha-padha.
·         Purwaka/pamuji, isine puji syukur marang Gusti, klaiyan matur panuwun marang tamu sing kersa nglonggarake wektu rawuh ana ing acara sing dianakake.
·         Isi/wigatining atur, isine baba pa wae sing bakal diaturake.
·         Pangarep-arep, isine bab sing disuwunake (diarep-arep) sing kagungan kersa marang tamune, umpamane donga, pitutur, panglipur, lsp.
·         Panutup, isine atur panuwun awit rawuhe tamu lan nyuwun pangapura menawi anggne nampa tamu, utawa sing micara ana tetembungan sing kurang becik, solah bawane utawa tumindake sing ora mranani penggalih para tamu sing rawuh.

TULADHA SESORAH.
Perpisahan Siswa Kelas IX

Assalaamu’alaikum  Wr. Wb.
            Ingkang kula hormati Kepala, Mts Ma’arif NU 10 Krenceng ingkang kula hormati Bapak/Ibu Guru karyawan/kryawati Mts Ma’arif NU 10 Krenceng, saha para kadang siswa ingkang satuhu kula tresnani.
            Langkung rumiyin sumangga kita sedaya ngaturaken puji syukur wonten ngarsanipun Gusti Allah SWT ingkang sampun paring berkah karohmatan, kanikmatan, kasarasan satemah kula sedaya saengga wekdal menika kula lan panjenengan saged kempal manunggal wonten ing Aula Mts Ma’arif NU 10 Krenceng nir ing sambekala.
            Kula minangka perwakilan saking siswa kelas IX ngaturaken agunging panuwun ingkang tanpa upami dhumateng Bapak ibu guru awit saking sih katresnan anggenipun nggulawentah dhumateng kula sakanca, saengga saged ngrampungaken kuwajiban anggenipun kula sakanca ngangsu kawruh wonten ing pawiyatan menika. Kula sakanca namung saged memuji, mugi-mugi sedaya amal lan kesaenan bapak ibu guru pikantuk piwales saking Gusti ingkang maha Agung saha tansah pinaringan kasarasan, kawilujengan lan katrentreman saengga saged anggulawentah dhateng adhik-adhik sedaya ngantos dumugi paripurna kanthi biji ingkang maremaken. Mboten kesupen ugi kula sakanca ugi nyuwun pangampunten, awit kula sakanca asring damel bapak ibu duka lan kuciwa awit saking atur saha solahbawa kula sakanca ingkang mboten mranani penggalih panjenengan.
Dhumateng adhik-adhik kelas I lan II ingkang satuhu kula tresnani, mugi-mugi tansaha sregep anggenipun ngangsu kawruh ing pawiyatan menika. sanesipun menika ugi mugi dados siswa ingkang tansah ngurmati lan ngajeni dhateng bapak ibu guru lan tiyang sepuhipun.
            Dene salajengipun kula sakanca nyuwun pamit lan nyuwun donga pangestu mugi-mugi sasampunipun medal saking pawiyatan menika, kula sakanca  saged nglajengaken anggenipun ngangsu kawruh wonten ing pawiyatan ingkang langkung inggil.
            Bapak/Ibu guru saha para tamu, saha  kadang  kanca ingkang kula tresnani. Cekap semanten atur kula, kathah kekirangan nyuwun lunturing sih samodra pangaksami.
            Akhirul kalam, kupat duduhe santen sedaya lepat nyuwun pangapunten.
Wassalaamu’alaikum Wr. Wb. Nuwun.


layang



BASA JAWA
LAYANG
A.    Pangertosan

Layang/ serat yaiku basa kang diaturake nganggo tulisan utawa salah sijining piranti komunikasi kang awujud tulisan. Dadi layang iku mujudake salah sijine sarana komunikasi. Senajan ing mangsa saiki wis ana sarana komunikasi kang luwih canggih, kaya tilpun kabel, tilpun seluler, internet, e-mail, sms, telegram, lsp. Nanging layang isih akeh digunakake masyarakat kanggo sesambungan, lan ngirim kabar. Layang uga ana sing ngarani iku salah sijine alat utawa piranti kanggo ngungkapake kekarepan ati kanthi cara ditulis.
B.     Jinising Layang
1.      Layang Kitir
Yaiku layang sing isine mung saperlune wae, cekak/ringkes, ditulis ing kertas sakechandake nangis aos. Layang iki kaya dene kanggo pangeling eling. Layang iki katulis ana ing dluwang bisa awujud embaran kertas cilik. Layang kitir iki ora merlokake purwaka basa lan wasana basa, dadi mung isi wae. Isine kang wigati dadi mbutuhake wektu kang cepet dikirim lan ditampa. layang kitir iki bisa tanpa amplop (mbukak) utawa nganggo amplop (nutup). Tuladhane layang kitir yaiku : note, resep dokter, lan liyan liyane.
tuladhane:
Katur Mas Bayu, ing dalem
Wiyose mas, yen ndadekake keparenging penggalih lan ora pinuju kagem piyambak aku nyuwun ngampil kagunganmu sepedha motor, arep dakenggo tilik sedulur kang lagi lara ing rumah sakit Ngesti Waluya Parakan.
Dene anggonku mbalekake mengko bengi.
Purbalingga, 2 Mei 2016
                                                                                                      Adhimu
                                                                                                                                                      
                                                                   Sunaryo
2.  Layang Paturan
Yaiku sawijine layang sing isine menehi weruh utawa ngabari samubarang sing kudu ngerteni dening wong akeh. Layang iki biasane kadosta wara-wara.
3.  Layang Dawuh
Yaiku layang sing isine dhawuh wong sing luweh dhuwur pangkate marang wong sangisore.

4.  Layang Ulem
Yaiku layang kang ngaturi rawuh marang wong kang dikirimi layang. Upamane layang yaiku ulem nikahan, sepitan, utawa syukuran, ulang tahun lan pahargyan liyane. Bab kang perlu digatekake nalika gawe layang ulem yaiku:
a. Apa acarane/ duwe gawe apa
b. Ing ngendi papane
c. Sapa asmane kang diaturi
d. Kapan wektune (dina, tanggal, lan jam)
e. Sapa asmane sing ngaturi
f. Sapa asmane kang melu ngaturi
Perangane layang ulem kayata: a. Titi mangsa : nelakake wektu pengawening layang b. Adangiyah : nelakake unggah-ungguh sing nggawe layang/ salam pambuka c. Isi (surasa basa) : nelakake apa bae sing perlu dikabarake marang sing dikirimi d. Panutup (wasana basa): nelakake panjurung kang gegandhengan karo isining layang e. Peprenah : nelakake peprenahe sing ngirim layang f. Asma terang : nelakake asmane sing kirim layang g. Katerangan : nelakake paraga kang melu ngarep-arep rawuhe tamu.
5.  Layang Lelayu
Yaiku layang sing isine meneh kabar kesripahan utawa wong kepaten. Biasane layang lelayu iku kapacak ana ing layang-layang kabar kang abasa Jawa kayata: Mekar Sari, Jaya Baya, Djaka Lodang, lsp. Perangane layang lelayu: a. Purwaka b. Kabar Lelayu c. Wasana Basa d. Pengirim
Tuladha:
“bilih kala wau dalu dinten Jumat, 12 Januwari 2000,tabuh 20.00 WIB, Embah Kakung Juremi ketimbalan ing Allah wonten ing Griya Sakit Umum Lumajang. Layon badhe kasarekaken ing dinten Saptu, 13 Januwari 2000 ing TPU Mranggen. Bidhal saking griya duhkita tabuh 13.00 WIB saking griya Jln. Mawar Raya No. 15 Lumajang. Nuwun”
6.  Layang Genep/iber-iber
Yaiku layang sing isine jangkep nggunakake unggah ungguh sing trep, nganggo bebuka, isi, tanggal, peprenah, lan tanda tangan serta jenenge sing ngerem. Isine layang iki ugi werna-werna ya bab kahanan, suka-sukane, kesarasan lan saged menapa kemawon gumantung kabetahanipun ingkang nyerat.


Tuladha :                                                                     Kang pandonga marang anakku 

                                                                                      Irawan, Ing Jakarta  
                                  
Wiyose ngger, sarehne sok sasi ngarep iki adhimu arep disunatake, mula yen ora ana alangan sawiji apa kowe mulih sadurunge tanggal sepuluh, saperlu arep dakjak urun rembug.
wasana banget ing pangarep - arepku, lan sapungkure layang iki kabeh kulawarga tansah ginanjar slamet.
                                                                             Parakan, 22 Nopember 2009
                                                                                                   Bapak:

                                                                                  Suradi

C.     Bab-bab sing kudu digatekake nalika nulis layang kiriman
1)      Kanggo sapa layang kasebut dikirim
2)      Yen layang katujokake marang wong tuwo atau wong sing luwih tuwo. Pragane migunakake basa karma
3)      Yen layang katujokake marang kanca. Cukup migunakake basa ngoko.
4)      Panulisane jeneng kang dituju kudune genep. yen perlu katulis lengkap pangkat / Kalungguhane.
5)      Panulisane alamat/papan sing arep dikirim kudu cetha an jangkep. (Prayogane ditulis uga kode pose)

D.     Bagian-bagian layang :

Satata basa  : alamat layang
Adangiyah   : ucapan puji syukur
Purwaka     : salam pembuka ( saged nakokae kabar)
Surasa basa  : isi layang/kekarepane layang
Wasana basa : ukara panutup layang
Titi mangsa : wekdal panyeratan layang
Prepenah      : nama ingkang ngirim
Tapak asma : tanda tangan pengirim
Asma terang : nama lengkap pengirim (dibawah tanda tangan)

Kamis, 19 Mei 2016



TEMBANG DOLANAN
Tembang dolanan iku jinis tembang sing prasaja, biasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik, utamané ing padésan, sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané. Lumantar lagu dolanan, bocah-bocah dikenalaké bab sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetanduran, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané. [1]
Kadhangkala tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana jroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit.
Iki kaca kanggo ngumpulake syair tembang dolanan utawa tembang sing kerep diunekke bocah-bocah.
Cublak-cublak suweng iku sawijining tembang dolanan, sing biasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik sinambi dolanan bebarengan kanca-kancané.
Cublak cublak suweng
Suwenge ting gelèntèr
Mambu ketundhung gudèl
Pak empong lera-léré
Sapa ngguyu ndelikkaké
Sir sir pong dhelé gosong
Sir sir pong dhelé
Gajah-gajah kuwi salah sawijining tembang dolanan sing kerep ditembangaké déning bocah-bocah cilik nalika utawa sinambi dolanan. Surasa tembang Gajah gajah kaya tinulis ing ngisor iki:
Gajah, gajah, mréné tak kandhani jah
mripat koyo laron, siung loro,
kuping gedhé
kathik nganggo
tlalé
buntut cilik, tansah kopat kapit
sikil koyo bumbung
mung mlakumu mégal mègol
Gundhul Pacul amujudaké tembang bocah-bocah kang populèr ing Jawa Tengah. Tembang iki kalebu tembang lelucon. Surasané tembang kasebut, koyo kang tinulis ing ngisor iki:
Gundhul gundhul pacul cul, gembèlengan
nyunggi nyunggi wakul kul, gembèlengan
wakul ngglimpang, segané dadi sak ratan
wakul ngglimpang, segané dadi sak ratan
Lirik tembang Gambang Suling:
Gambang suling, ngumandhang swarané
thulat thulit, kepénak uniné
uuuuniné mung
nreyuhaké ba-
reng lan kentrung ke-
tipung suling, sigrak kendhangané
Tèks tembang Menthog Menthog:
Menthok, menthok, tak kandhani
mung rupamu, angisin-isini
mbok yo ojo ngetok, ono kandhang waé
enak-enak ngorok, ora nyambut gawé
menthok, menthok ... mung lakukumu megal megol gawé guyu
Tembang dolanan sendiri bisa dibagi menjadi 2 jenis yang berbeda, yaitu :

A. Tembang Dolanan Gagrag Lawas

Tembang dolanan gagrag lawas yaitu tembang dolanan yang mungkin tidak jelas nama pengarangnya atau NN, sifatnya klasik, dan makna lagunya sulit untuk ditebak. Biasanya tembang ini diciptakan sudah lama sekali bahkan sebelum tahun 1900-an. Contoh tembang dolanan gagrag lawas adalah :

– Gundul Gundul Pacul
– Pendhisil
– Wajibe Dadi Murid
– Jaranan
– Lir-Ilir
– Cublak-cublak suweng
– Aku Duwe Pitik
– Sinten Numpak Sepur
– Menthog – Menthog, dsb.

B. Tembang Dolanan Gagrag Anyar

Tembang dolanan gagrag anyar yaitu tembang dolanan yang bersifat kreasi baru, mudah ditebak makna lagunya, dan nama pengarangnya jelas. Jika tembang dolanan gagrag lawas diciptakan sangat lama, maka tembang dolanan gagrag anyar diciptakan belum terlalu lama, misalnya pada tahun setelah 1900 an. Contoh tembang dolanan gagrag anyar adalah :

– ( Karya Ki Narto Sabdo ) Gugur Gunung, Lumbung Desa, Tahu-tahu Tempe, Jamu Jawa, Gula Klapa.
– ( Karya Ki Anom Suroto ) Solo Berseri dan Mas Sopir.
– ( Karya Sarwanto, S. Kar ) Wonogiri Sukses, dsb.

KIDANG KENCANA

 MATERI CERITA KIDANG KENCANA Cerita Ramayana Kidang Kencana Cerita Ramayana iku caita kang sampun kawentar ing babad jawa. Ramayana asale s...